Κυριακή, 19 Αυγούστου 2012

Ο «Έμπορος της Βενετίας»


Είναι αντισημιτικό αυτό το έργο ή δεν είναι; Ενισχύει αρνητικά στερεότυπα και προωθεί μια επιθετική στάση κατά των Εβραίων ή όχι; «Μια Εβραία φίλη μου», μου λέει μετά την παράσταση ένας γνωστός συγγραφέας, «είπε ότι δεν έρχεται στην παράσταση, διότι,ό,τι και να κάνει κανείς, το έργο ήταν και παραμένει αντισημιτικό». «Εάν έχει δίκαιο», σκέφτηκα με τη σειρά μου, «τότε ορθώνεται μπροστά μας ένα αμείλικτο δίλημμα, καθώς είναι αναμφισβήτητη η λογοτεχνική του αξία: να παίζεται ή να μην παίζεται σε τόσο δύσκολες εποχές;». Την απάντηση μπορούμε να την αναζητήσουμε και να τη βρούμε στην άστατη ιστορία της παράστασης αυτού του έργου.


Μνήμη και γνώση του Ολοκαυτώματος

Σε ηλικία 16 ετών, μετρήθηκε και φωτογραφήθηκε από τους ναζιστές ανθρωπολόγους, που αναζητούσαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης «τυπικές περιπτώσεις υπανθρώπων». Ευτυχώς δεν πληρούσε τις προδιαγραφές της ρατσιστικής ανθρωπολογίας, δεν επελέγη και γλίτωσε. Αλλά γι’ αυτόν ο εφιάλτης δεν έγινε ποτέ μια «ιστορική λεπτομέρεια», όπως θα ήθελε ο φασίστας Λεπέν. Έζησε όλα τα επόμενα χρόνια με την αίσθηση ενός απαράγραπτου χρέους: να δώσει ξανά πρόσωπο σ’ εκείνους, που σύμφωνα με τη βούληση των ναζί δεν έπρεπε να είναι τίποτε περισσότερο από «ένα κρανίο τυπικού υπανθρώπου» σε μια μακάβρια συλλογή, ή, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των σύγχρονων απολογητών του φασισμού, δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια επινόηση των αντιρατσιστών,ένας σιωνιστικός μύθος, σκιές ανθρώπων που δεν έχουν υπάρξει ποτέ.

 

Ιστορική λεπτομέρεια και τελευταία μάχη

Παρακολουθώντας πολλά γεγονότα τον τελευταίο καιρό αισθάνομαι το φόβο ότι οι άνθρωποι στη χώρα μας δεν γνωρίζουν σχεδόν τίποτε γι’ αυτά τα εγκλήματα και για το είδος της διαπαιδαγώγησης των ανθρώπων που τα διέπραξαν –και δικαιώνουν έτσι άθελά τους τις ελπίδες του Λεπέν, ότι τα φασιστικά εγκλήματα , με τη συστηματική και επίμονη δουλειά των φασιστών, μπορούν τελικά να μετατραπούν στη μνήμη των ανθρώπων από ιστορικό σοκ σε ασήμαντη ιστορική λεπτομέρεια. Γεγονός, που αν συνέβαινε, θα είχε τεράστια σημασία για την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού και την πορεία της ανθρωπότητας, γιατί θα σηματοδοτούσε την, πρόσκαιρη έστω,ήττα των ανθρώπινων αξιών και τη νίκη της βαρβαρότητας.



Η ατελής αντιφασιστική νίκη

Οι αποζημιώσεις για τους κρατούμενους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης προκαλούσαν πάντα το φθόνο, όπως πρόσφατα το φθόνο προκάλεσε και η απόφαση για αποζημίωση των αλλοδαπών σκλάβων-εργατών στη βιομηχανία του Γ’ Ράιχ. Είναι αλήθεια ότι οι κρατούμενοι των στρατοπέδων συγκέντρωσης που επέζησαν απέκτησαν στη μεταπολεμική Γερμανία το δικαίωμα αποζημίωσης για τα χρόνια που πέρασαν στα στρατόπεδα: δύο έως τρία μάρκα για κάθε μέρα κράτησης. Δηλαδή έξι χρόνια Άουσβιτς, Νταχάου, Μπέργκεν-Μπέλσεν, Μαουτχάουζεν, Μπούχενβαλντ «αποζημιώθηκαν» με περίπου πέντε χιλιάδες μάρκα. Αυτά τα ποσά ήταν που προκαλούσαν και προκαλούν το φθόνο.
 
 

Was tun gegen rechtsextreme populistische Rhetorik?


 Die systematisch arbeitenden extremen Rechten zielten also auf die Veränderung des politischen Diskurses in seinem Kern und nicht in der Errichtung eines separaten politischen Diskurses am rechten Rande des politischen Spektrums, wie wir manchmal den Eindruck hatten. Hierbei ist grotesk aber wahr die Tatsache, dass die wichtigsten dieser Gruppierungen sich von Anfang an explizit auf Antonio Gramsci und sein Konzept der kulturellen Hegemonie bezogen, um diesen Prozess einzuleiten. Selbstverständlich, sie zielten auf eine kulturelle Hegemonie ab mit genau entgegengesetztem Inhalt als Gramsci meinte. Aber um die Hegemonie bei der Errichtung des Gesellschaftsbildes ging es ihnen.
 

Η Ακροδεξιά αλιεύει ψηφοφόρους στα μετόπισθεν της Αριστεράς

 Υπενθυμίζω ότι μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση της ακροδεξιάς περιορίστηκε στην αποκάλυψη των ξενοφοβικών και των δημαγωγικών στοιχείων του λόγου της, έχοντας ως δεδομένο ότι η αποκάλυψη αυτή αρκεί για να κινητοποιήσει τα δημοκρατικά ανακλαστικά των ψηφοφόρων. Όποιος όμως στηρίζεται σ’ αυτό το δεδομένο, προφανώς δεν έχει αντιληφθεί, πρώτον, την πολιτική αποδυνάμωση που υπέστη ο αντιφασισμός τα τελευταία χρόνια και, δεύτερον, την υπονομευτική, για τον πολιτικό λόγο της Αριστεράς, λειτουργία της ακροδεξιάς ξενοφοβικής ρητορικής.